Kuş Gribi İnsanlara Bulaşır Mı?

Kuş gribi avian influenza virüslerinin neden olduğu ve öncelikli olarak kuşları etkileyen bir enfeksiyon hastalığıdır. Yüksek patojenli avian influenza virüsleri kanatlı hayvanlarda yüksek ölüm oranlarına neden olabilir. İnsanlara bulaşma nadir olmakla birlikte gerçekleştiğinde ciddi hastalık tablosuna ve yüksek ölüm oranlarına yol açabilir. Pandemi potansiyeli nedeniyle küresel sağlık otoritelerinin sürekli izlemi altındadır.

Virüsün Yapısı ve Tipleri

Avian influenza virüsleri A tipi influenza virüsleri olup yüzeylerindeki hemaglütinin ve nöraminidaz proteinlerine göre alt tiplere ayrılır. H5N1 insanlarda ciddi hastalık yapan ve en çok bilinen alt tiptir. H7N9 özellikle Çin'de insanlarda enfeksiyonlara neden olmuştur. H5N6 ve H5N8 gibi diğer alt tipler de zaman zaman insan vakalarına yol açmıştır.

Düşük patojenli avian influenza virüsleri kuşlarda hafif hastalık yaparken yüksek patojenli formlar yüzde yüz ölüm oranına ulaşabilir. Virüsler genetik mutasyon veya reassortment yoluyla değişerek yeni özellikler kazanabilir. İnsandan insana verimli bulaşma kapasitesi kazanması pandemi senaryosunun temelini oluşturur.

İnsanlara Bulaşma Yolları

İnsanlara bulaşma genellikle enfekte kanatlı hayvanlarla yakın temas yoluyla gerçekleşir. Canlı kanatlı pazarlarında çalışma veya alışveriş yapma önemli bir risk faktörüdür. Enfekte kuşların sekresyonları, dışkıları ve tüyleriyle temas bulaşma yolu olabilir. Kontamine ortamlarda solunum yoluyla virüs alımı da mümkündür.

İnsandan insana bulaşma son derece nadirdir ve sürekli zincir oluşturmaz. Sınırlı sayıda aile içi bulaşma vakası bildirilmiştir. Virüsün insan solunum yolu reseptörlerine bağlanma kapasitesinin düşük olması insandan insana bulaşmayı sınırlar. Ancak viral mutasyonlar bu durumu değiştirme potansiyeli taşır.

İnsanlardaki Belirtiler

Kuluçka süresi genellikle iki ile sekiz gün arasındadır. Yüksek ateş, öksürük, nefes darlığı ve kas ağrıları başlangıç belirtileridir. Hastalık hızla ilerleyerek viral pnömoniye ve akut solunum sıkıntısı sendromuna dönüşebilir. Çoklu organ yetmezliği ciddi vakalarda ölümle sonuçlanabilir.

Gastrointestinal belirtiler olarak ishal, kusma ve karın ağrısı bazı vakalarda görülmüştür. Ensefalit nadir ancak bildirilen nörolojik komplikasyondur. Ölüm oranı H5N1 enfeksiyonlarında yüzde altmışın üzerinde bildirilmiştir. Çocuklar ve genç erişkinler paradoksal olarak daha ağır etkilenme eğilimindedir.

Tanı ve Tedavi

Tanı nazofarengeal sürüntüden polimeraz zincir reaksiyonu ile viral RNA tespitine dayanır. Hızlı antijen testleri duyarlılığı düşük olduğundan negatif sonuçlar enfeksiyonu dışlamaz. Viral kültür kesin tanı yöntemidir ancak biyogüvenlik seviye üç laboratuvar gerektirir. Serolojik testler retrospektif tanıda kullanılabilir.

Oseltamivir ve zanamivir nöraminidaz inhibitörleri tedavide kullanılan antiviral ajanlardır. Erken başlanan tedavi sağkalımı artırır ve semptom başlangıcından sonra kırk sekiz saat içinde başlanması önerilir. Ağır vakalarda yoğun bakım desteği, mekanik ventilasyon ve ekstrakorporeal membran oksijenasyonu gerekebilir. Dirençli virüs suşlarının ortaya çıkması tedavi planlamasında dikkate alınmalıdır.

Korunma Önlemleri

Enfekte veya şüpheli kanatlı hayvanlarla temastan kaçınma temel korunma yöntemidir. Canlı kanatlı pazarlarından uzak durulması özellikle salgın dönemlerinde önerilir. El hijyeni kanatlı hayvan veya ürünleriyle temas sonrası dikkatle uygulanmalıdır. Kanatlı eti ve yumurta iyi pişirilerek tüketilmelidir çünkü virüs ısıya duyarlıdır.

Kanatlı çiftliklerinde biyogüvenlik önlemleri hastalığın yayılmasını engeller. Enfekte sürülerin itlafı salgın kontrolünün temel stratejisidir. Kanatlı hayvan aşıları bazı ülkelerde uygulanmaktadır. Sağlık çalışanları ve kanatlı endüstrisi çalışanları yüksek risk gruplarıdır ve kişisel koruyucu ekipman kullanmalıdır.

Pandemi Hazırlığı

Kuş gribi virüsünün insandan insana verimli bulaşma kapasitesi kazanması pandemi senaryosunu oluşturur. Dünya Sağlık Örgütü sürveyans sistemleri viral değişiklikleri sürekli izlemektedir. Pandemi hazırlık planları antiviral stokları, aşı geliştirme kapasitesi ve sağlık sistemi hazırlığını kapsar.

Prepandemik aşılar potansiyel pandemi suşlarına karşı önceden hazırlanarak stoklanabilir. Pandemi durumunda hızlı aşı üretimi için platform teknolojileri geliştirilmektedir. Uluslararası işbirliği ve bilgi paylaşımı erken uyarı ve hızlı müdahale için temeldir. Bireysel düzeyde mevsimsel grip aşısı yaptırmak koenfeksiyon riskini azaltarak reassortment olasılığını düşürebilir.